İşletmeler çeşitli dönemlerde çeşitli fiyatlarda hammadde (İlkmadde ve Malzeme) alırlar. Bu hammaddeler üretim atölyesinden gelen istekler doğrultusunda üretime gönderilir. Hammadde alışları ve üretime gönderilmesi stok kartlarıyla takip edilir.Her parti alış miktar ve fiyatı birbirinden farklı olacaktır. Üretime gönderirken fiyat belirlemede (değerlemede) çeşitli yöntemler kullanılır. Stok değerleme yöntemleri şunlardır:
1- Has (Gerçek) Maliyet Yöntemi
2- İlk Giren İlk Çıkar (FİFO) Yöntemi
3- Son Giren İlk Çıkar (LİFO) Yöntemi
4- Ortalama Maliyet Yöntemi
1- Has (Gerçek) Maliyet Yöntemi: Bu yöntemde üretime gönderilen ilkmadde ve malzeme hangi parti alıştan ise onun maliyeti ile değerlenir. Bu yöntemin uygulanabilmesi için her partinin ayrı ayrı depolanması gerekir. Ayrıca çeşit sayısı fazla olan işletmelerde kullanımı zor ve işletmeye maliyeti yüksektir. O nedenle çeşit sayısının az olduğu ve maliyetlerin kolaylıkla belirlenebileceği işletmeler tarafından kullanılabilir.
Uygulama: X endüstri işletmesi'nin üretimde kullandığı Y Hammadesine ait 2008 yılı eylül ayı bilgileri şöyledir:
Tarih İşlem Miktar (kg) Birim Fiyatı (YTL) Tutar (YTL)
1 Eylül Önceki Aydan Devir 200 2,00 400
5 Eylül Alış 300 2,50 750
10 Eylül Alış 400 3,00 1.200
12 Eylül Üretime Gönderilen 450
16 Eylül Alış 100 3,50 350
20 Eylül Üretime Gönderilen 500
Uygulamanın Stok Kartını Görmek İçin Tıklayınız.
MUHASEBE KAYDI:
__________ 05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 750
191 - İndirilecek KDV Hs. 135
100- Kasa Hs. 885
İlkmadde ve malzeme alışı
__________ 10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.200
191 - İndirilecek KDV Hs. 216
100- Kasa Hs. 1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.025
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.025
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.025
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.025
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Alış Kaydı
__________ 16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 350
191 - İndirilecek KDV Hs. 63
100- Kasa Hs. 413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.500
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.500
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- lkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.500
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.500
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
2- İlk Giren İlk Çıkar (First In First Out) Yöntemi: Bu yöntemde, üretime gönderilen veya satılan stokların depoya ilk giren stokların partisinin maliyetinden yapılmaya başlandığı varsayılır. Fiziki olarak hangi hammaddenin gönderildiği önemsizdir. Enflasyonun düşme eğiliminde olduğu dönemlerde bu yöntem tercih edilir. İlk alış stoklarının fiyatı yüksek olacağından az da olsa karda düşme olacağından vergi avantajı sağlanmış olur. Bu yöntemde dikkat edilmesi gereken giriş sıralarıdır. YUKARIDAKİ UYGULAMANIN FİFO STOK KARTINI GÖRMEK İÇİN TIKLAYINIZ.
MUHASEBE KAYDI:
__________ 05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 750
191 - İndirilecek KDV Hs. 135
100- Kasa Hs. 885
İlkmadde ve malzeme alışı
__________ 10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.200
191 - İndirilecek KDV Hs. 216
100- Kasa Hs. 1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.025
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.025
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.025
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.025
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Alış Kaydı
__________ 16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 350
191 - İndirilecek KDV Hs. 63
100- Kasa Hs. 413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.500
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.500
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- lkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.500
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.500
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
3- Son Giren İlk Çıkar (Last In First Out) Yöntemi: Bu yöntemde, üretime gönderilen veya satılan stokların depoya son giren stokların partisinin maliyetinden yapılmaya başlandığı varsayılır. Fiziki olarak hangi hammaddenin gönderildiği önemsizdir. Enflasyonist ortamlarda bu yöntem tercih edilir. Bunun nedeni, son giren stokların fiyatı yüksek olacağından kar düşük çıkacak, dolaysıyla vergi avantajı sağlayacaktır. Yöntem uygulanırken dikkat edilmesi gereken stok partilerinin giriş sıralarıdır. YUKARIDAKİ UYGULAMANIN LİFO STOK KARTINI GÖRMEK İÇİN TIKLAYINIZ
MUHASEBE KAYDI:
__________ 05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 750
191 - İndirilecek KDV Hs. 135
100- Kasa Hs. 885
İlkmadde ve malzeme alışı
__________ 10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.200
191 - İndirilecek KDV Hs. 216
100- Kasa Hs. 1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.325
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.325
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.325
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.325
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Alış Kaydı
__________ 16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 350
191 - İndirilecek KDV Hs. 63
100- Kasa Hs. 413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.275
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.275
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- lkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.275
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.275
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
4- Ortalama Maliyet Yöntemi: İşletmeler, farklı stoklara sahip olduklarında ve bu stokların birim maliyetleri kolalylıkla belirlenemediğinde bu yöntemi kullanmayı tercih edebilirler. Bu yöntem ağırlıklı sabit ortalama maliyeti ve ağırlıklı hareketli ortalama maliyet yöntemi olmak üzere iki şekilde uygulanabilir.
- Ağırlıklı Hareketli Ortalama Maliyet Yöntemi: Bu yöntemde, her stok girişinden sonra ortalama birim maliyet hesaplanır. Üretime gönderilirken bu ortalama fiyat kullanılır. YUKARIDAKİ UYGULAMANIN AĞIRLIKLI HARKETLİ ORTALAMA MALİYET YÖNTEMİ STOK KARTINI GÖRMEK İÇİN TIKLAYINIZ.
MUHASEBE KAYDI:
__________ 05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 750
191 - İndirilecek KDV Hs. 135
100- Kasa Hs. 885
İlkmadde ve malzeme alışı
__________ 10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.200
191 - İndirilecek KDV Hs. 216
100- Kasa Hs. 1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.174,50
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.174,50
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.174,50
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.174,50
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Alış Kaydı
__________ 16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 350
191 - İndirilecek KDV Hs. 63
100- Kasa Hs. 413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.570
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.570
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- lkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.570
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.570
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
- Ağırlıklı Sabit Ortalama Maliyet Yöntemi: Bu yöntem, dönem sonunda (ay) uygulanır. Stok alışlarının toplam tutarı, alış miktarına bölünerek tek bir ortalama fiyat hesaplanır. Üretime bu fiyattan gönderilir. Yukarıdaki örneği bu yönteme göre yapalım:
| Açıklama |
Miktar |
Birim Fiyat |
Tutar |
| Devir |
200 |
2,00 |
400,00 |
| Alış |
300 |
2,50 |
750,00 |
| Alış |
400 |
3,00 |
1.200,00 |
| Alış |
100 |
3,50 |
350,00 |
| Toplam |
1000 |
|
2.700,00 |
Ortalama Birim Maliyet = 2.700,00 / 1000 = 2,70 YTL/Br.
Üretime Gönderilen Maliyet = 2.565 YTL
12 Eylül : 2,70 YTL x 450 = 1.215 YTL
20 Eylül : 2,70 YTL x 500 = 1.350 YTL
Dönem Sonu Stok = (Alış miktarı - Üretime Gönderilen) x Ortalama Birim Maliyet
= (1000 - 950) x 2,70
= 50 x 2,70
= 135 YTL
MUHASEBE KAYDI:
__________ 05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 750
191 - İndirilecek KDV Hs. 135
100- Kasa Hs. 885
İlkmadde ve malzeme alışı
__________ 10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.200
191 - İndirilecek KDV Hs. 216
100- Kasa Hs. 1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.215
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.215
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.215
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.215
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Alış Kaydı
__________ 16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 350
191 - İndirilecek KDV Hs. 63
100- Kasa Hs. 413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/A)
__________ 20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.350
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.350
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________
Üretime Gönderme (7/B)
__________ 12.09.2008 _____________
790- lkmadde ve Malzeme Gideri Hs. 1.350
150- İlkmadde ve Malzeme Hs. 1.350
İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________ |
