|
MUHASEBE DENETİMİ NOTLARI |
|
|
|
|
|||
|
|||||
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
DENETİM Denetim, iktisadi faaliyet ve olaylara ilişkin bilgilerin önceden saptanmış ölçülere uygunluğunu araştırmak ve sonuçlarını ilgi duyanlara bildirmek amacıyla tarafsızca kanıt toplayan ve kanıtları değerleyen sistematik süreçtir. 1)Denetimin Unsurları Nelerdir? Denetimin unsurları şunlardır;
Bilançodaki iddia Gelir tablosundaki iddia ; Denetçi bu finansal tabloları denetleyip onay verene kadar bu tablolardaki iddiaların güvenilirliği şüphede olacaktır.
Yönetim tarafından konmuş yönetmelikler, yönergeler Bütçe Muhasebenin temel kavramları Genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri Muhasebe standartları Vergi mevzuatı (vergi denetimi için) Sayıştay mevzuatı (Kamu denetimi için) v.b.
Denetim, sistematik bir süreçtir. Bunun için planlanması ve programlanması suretiyle sürecin ortaya konması gerekir. 2) Denetim türleri nelerdir ? Denetim Türleri
A) Amaç yönünden Denetim Türleri B) Kapsam yönünden Denetim Türleri 1) Mali Tablolar Denetimi 2) Uygunluk Denetimi 3) İç Denetim 1) Zorunlu denetim 2) Sürekli denetim 4) Faaliyet Denetimi 3)İhtiyari denetim 4) Özel denetim
3) Statüsüne göre denetim türleri
a) Kamu denetimi Maliye Bakanlığı Hesap Uzmanları, Gelirler Genel Müdürlüğü Kontrolörleri, SSK Müfettişleri tarafından yapılan uygunluk denetimidir.
b) Bağımsız dış denetim İşletmenin mali tablolarında sunulan bilgilerin doğru, genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri ile yasalara uygun olup olmadığı konusunda bir kanaate ulaşmak amacı ile işletmenin iç kontrol sistemi ve muhasebe kayıtlarının konusunda uzman bağımsız denetçi tarafından incelenmesidir.
c) İç denetim
İşletmeye veya kuruma bağlı olan iç denetçiler tarafından, yönetimce belirlenmiş yönetmelik ve kurallara uygunluk ve faaliyet denetimi formlarında yapılan denetimlerdir.
4) Denetçi türleri nelerdir?
Bağımsız denetçiler, İç denetçiler, Kamu denetçileri
5)Bağımsız denetçi ne demektir? Sorumlulukları nelerdir?
Bağımsız denetçi, herhangi bir kişi veya kuruluşa kendini bağımlı hissetmeden, genel kabul görmüş muhasebe ilke ve esaslarına göre denetim yapan kişidir. Bağımsız denetçiler ağırlıklı olarak muhasebe denetimi yaparlar. Ancak faaliyet ve uygunluk denetimi de yapmaları mümkündür. I. DENETİM SÜRECİ Denetim sürecinin başlaması herşeyden önce denetçinin seçilmesi ile başlar. Seçilen denetçinin işi alması ile denetimin planlanması, denetim faaliyetinin yürütülmesi ve denetimin raporlanması ile sona erer. Denetim faaliyetinin yoğunluğu denetlenen işletmenin ilk veya tekrarlanan olmasına göre değişeceği açıktır.
DENETÇİNİN SEÇİMİ IŞIN ALINMASI DENETİMİN PLANLANMASI DENETİM PROGRAMI RAPOR
1.1. Denetçinin Saptanması İşletmeler denetçi seçimini yönetim kurulunda yaparak, genel kurulun onayına sunarlar. Böylece denetçi seçimi kişilere bırakılmadan, denetçinin bağımsızlığına özen gösterilmektedir. Denetimde finansal tabloların işletme tarafından hazırlanarak denetlenmesi esastır. Ancak denetçinin faaliyet dönemi içinde saptanması, onun muhasebe işlerinin yürütülmesi sırasında bazı incelemeler yapmasına olanak verir. 1.2. İşin Alınması Saptanmış olan denetçi, denetlenen işletme ile yapacağı görüşme sonucu topladığı verileri değerlendirir. Bu nedenle ilk görüşme çok önemlidir. Denetçi bu görüşme sonunda işin alınıp alınmamasına karar verir. Denetim standartları işin alınmasından önce gerekli araştırmanın yapılmasını koşul olarak belirtmektedir. Denetlenen işletme ile yapılacak görüşmede denetimin genel bir inceleme mi, yoksa belli bir amaç doğrultusunda hesapların gözden geçirilmesi şeklinde mi olacağı öğrenilmelidir. Eğer genel bir muhasebe denetimi ise, denetçiden görüşe varması istenilip istenilmediği belirtilmelidir. Denetimin hangi faaliyet dönemini kapsayacağı, başlama ve bitiş tarihleri ve raporun teslim tarihi üzerinde anlaşma sağlanmalıdır. Denetçinin nerede çalışacağı ve işletme olanaklarından nasıl yararlanacağı, denetimin maliyeti konularında karara varılması gerekmektedir. Bu görüşmelerin sonunda denetçi işi almaya karar vermesi halinde işletmeye "denetim anlaşma mektubu" göndererek onaylanmasını ister, işi almamaya karar veren denetçi görevden affını ister. 6)Denetim Standardı ne demektir?
Denetim standardı, bir denetim çalışmasının amaçlara uygun şekilde yürütülmesini sağlamak, bir başka ifade ile, mali tabloları gerçekten güvenilir kılmak amacıyla denetimin kimler tarafından nasıl ve ne şekilde yapılacağını, sonucun nasıl raporlanıp ilgililere sunulacağını, sonucun nasıl raporlanıp ilgililere sunulacağını belirleyen ilke ve kurallardır.
Denetim Standardı
7) Çalışma alanı standartlarını açıklayınız?
8) Denetim sürecinin aşamaları nelerdir ?
Denetim süreci başlıca dört aşamadan oluşur 1) Müşteri seçimi ve işin alınması, 2) Denetimin planlanması, 3) Denetim programının yürütülmesi, 4) Bulguların raporlanması.
9) Denetim sözleşmesinin şekil ve içerik şartları nelerdir?
- Şekil Şartları
a) Yazılı olacak, b) Taraflar arasında imzalanacak.
- İçerik Şartları
a) Yapılacak işin önemi, amacı, kapsamı ve varsa özel nedenleri, b) Bağımsız dış denetim kuruluşunca denetim çalışmasının dışında müşteri firmaya başka hizmetler verilecekse(yönetime tavsiye mektubu) bunlar, c) Tarafların sorumluluk ve yükümlülükleri, d) Ücret (dökümlü).
10)Planlama yapılırken dikkat edilecek hususlar nelerdir? 1.Denetçinin, müşterinin işi konusundaki bilgi düzeyi 2.Denetçinin müşterisini denetlemede geçirdiği deneyim, 3.Müşterinin işinin büyüklük derecesi 11)Denetim riski nedir? Denetim riski, mali tablolarda önemli yanlışlıklar olduğu halde, denetçinin mali tablolarla ilgili olarak olumlu görüş bildirme olasılığıdır.
Denetim riski üç tür risk ortaya çıkar, Bunlar;
A) Örnekleme Riski B) Örnekleme Dışı Risk
Denetimde önemlilik kavramını açıklayınız?
Mali tablolarda açıklanan bilgilerin yanlışlığı bilginin doğruluğuna güvenen kişilerin kararını değiştirecek veya etkileyecekse mali tablolardaki bilgi yanlışlığının önemli olduğu kabul edilir.
11)İç kontrol Sisteminin değerlendirilme nedenlerini belirtiniz.
Denetim standartları, denetlenen işletmenin iç kontrol sisteminin gözden geçirilmesini ve değerlendirilmesini öngörür, iç kontrol sistemi işletme yönetiminin sorunu olup, denetçi sadece bu sistemin etkinliğini ölçer. Bu kesimde iç kontrol sisteminin, önemi, gerçekleştirilmesi ve denetim standartları açısından gözden geçirilmesi incelenecektir. İç Kontrol Günümüzde işletmelerin gerek teknolojik, gerekse personel yönünden büyümeleri, yönetimlerini zorlaştırmaktadır. Bu nedenle bizzat gözlem, nezaret ve kontrol olanağı ortadan kalkmıştır. Böylece yöneticiler, muhasebe ve istatistik verilerinden yararlanarak işletmeyi yönetmek zorunda kalmışlardır. Verilerin raporlar halinde sunulması sonucu yöneticiler çeşitli konularda bilgi sahibi olur. Ancak bu raporlan olduğu gibi kabul etmek yerine, raporların dayandıkları verileri analiz etmek gerekir, işte bu analiz işlemine iç kontrol denir
İşletmenin iç kontrol sistemi kötüyse denetim alanı genişler, denetim süresi uzar ve denetim riski artar, maliyet artar.
Etkin bir iç kontrol sistemi mevcutsa
2. Denetim süresi azalır 3. Denetim kolaylaşır 4. Denetim alanları daralır 5. Denetim raporundaki iddiaların güvenilirliği azalır.
İç kontrol sistemi; Muhasebe kontrolleri ve Yönetsel kontroller olmak üzere ikiye ayrılır.
12) İç kontrol sisteminin amaçlarını belirtiniz.
1. İşletme varlıklarının korunmasını sağlamak, 2. Bilgilerin doğruluk ve güvenilirliğinin sağlanması, 3. Faaliyetlerin işletme politikalarına ve yasalara uygunluğunun sağlanması, 4. İşletme kaynaklarının ekonomik ve verimli kullanımının sağlanması, 5. Önceden belirlenmiş amaçlara ve hedeflere ulaşılmasının sağlanması, 6. Hata ve hilelerin yapılmasını önlemek, ortaya çıkarmak, 7. Muhasebe kayıtlarının doğru ve güvenilir şekilde yapılmasını sağlamak. 13) İç kontrol sistemini unsurları nelerdir? 1. Yeterli sayı ve nitelikte personel, 2. İyi örgüt şeması, 3. İyi bir belge akış düzeni, 4.İyi bir muhasebe sistemi, 5. İyi bir iç denetim varlığı 14) İç kontrol sisteminin değerleme safhalarını belirtiniz.
1. Sistemin tanınması
a) Not alma yöntemi b) Anket yöntemi c) Akış şemaları
2. Sistemin ön değerlemesi
Toplanan bilgiler ışığında denetim programı hazırlanır.
3. Sistemin uygulamadaki etkinliğinin test edilmesi
3. Sistemin son değerlemesi
Denetçi, iç kontrol sistemini zayıf bulduğu noktalarda ek denetim çalışması koyar, güçlü bulunduğu sahalarda ise denetim çalışmasını daraltır.
İç kontrol; * İşletme aktiflerini korumak,
* Muhasebe ve istatistik verilerine güven sağlamak, * Saptanmış politikaları ölçmek, * İşletmenin verimini arttırmak, * Bölümler arası ilişkileri uyumlaştırmak, * Personelin verimini arttırmak, vb. konularda güveni sağlamak amacı ile yapılır. Sözü edilen amaçlara ulaştıracak bir iç kontrol; * Yöneticilerin alacakları kararları güvenilir muhasebe bilgilerine dayandırmalarına, * Muhasebe ile ilgili faaliyetlerin güvenilir şekilde yürütülmesini sağlar. Görüldüğü gibi iç kontrol, "yönetim" ve "finansal" öğeleri kapsayan faaliyetlerdir. Denetçi bunlardan finansal nitelikleri taşıyanlarla ilgilenir. Bunlarda muhasebe kayıt ve belgeleri, finansal tablolar ile ilgili kontroller olacaktır.
III. DENETİM TEKNİKLERİ Denetim delilinin elde ediliş şekillerine denetim tekniği denir. Denetçi çeşitli denetim tekniklerine başvurarak destekleyici kanıt toplar. Destekleyici kanıt elde etmek için kullanılan denetim tekniklerini
3.1. Fiziki İnceleme ve Sayma Fiziki inceleme ve sayma denetçilerin yaygın olarak kullandıkları bir tekniktir. Fiilen incelenen ve sayılan bazı aktif varlıklar, fi/iken var olduklarında en iyi kanıtı oluştururlar. Kasa, stoklar, demirbaşlar ve makinalar vb. aktif varlıkların bu teknik yardımı ile incelenmesi denetçiye aktif değerlerin durumu hakkında bilgi sağlar. Örneğin nakdin sayılmanı onun varlığının bir delilidir. Stokların yerinde görülmesi onların varlığına işaret eder. Ancak bir aktif varlığın ekonomik değeri, fiziki miktarının yanında kalitesine, yanı satılabilirliğine bağlıdır. Modası geçmiş bir malın fiziken incelenmesi sırasında, bilanço tutarına uygun olması anlam ifade etmez. Bu durumda denetçi daha dikkat ederek varlıkların kalite açısından da incelenmelidir. 3.2. Doğrulama Teyit mektubu adı verilen bu tür kanıt toplama tekniği de oldukça fazla kullanılır. Doğrulama, denetlenen işletmenin aracılığı ile doğrudan denetçiye ulaştırılacak şekilde üçüncü kişilerden cevap isteme şeklidir. Denetlenen işletmenin alacakları, borçları ve banka mevduatları ile ilgili olarak doğrulama işlemine başvurulur.
3.3. Belgelerin İncelenmesi Finansal olaylar taraflarca düzenlenen belgeye dayanır. En çok rastlanan belgeler, fatura, senet, makbuz, sözleşme, satmalına emirleri, havale ve çeklerdir. Bütün orjinal belgeler incelenerek, bunların kayıtlarla karşılaştırılması gerekir. Çünkü belgelerin gerçek olmaması sonucu yapılan muhasebe kaydı finansal olayın doğru olmadığım kanıtlar.
3.4. Yeniden Hesaplama Denetçinin, kayıtların aritmetik doğruluğunu araştırmak amacı ile yeniden hesaplama yapması ve bulduğu neticeleri karşılaştırması işlemi kanıt elde etmenin en önemli yollarından birisidir. Bu teknik yolu ile kanıt elde etmek genellikle; * Muhasebe defterlerinin toplamlarının alınması, *Amortismanların tekrar bulunması, *Yeniden değerleme işlemlerinin bulunması, * Şüpheli alacak tutarının saptanması, * Kıdem tazminatı tutarlarının saptanması, * v.b. işlemlerde uygulanır. Yeniden hesaplama, her türlü finansal verinin değerlendirilmesinde diğer denetim işlemleri ile birlikte uygulanan denetim tekniğidir. 3.5. Kayıt Sisteminin Gözden Geçirilmesi Muhasebe defterleri bir dereceye kadar kanıt sayılır. Bilançodaki bir tutarın doğruluğunu araştırmak, (veya yevmiyeden büyük deftere yapılan nakiller) için kayıt sisteminin incelenmesi gerekir. Bu denetim tekniği hesaplamalarının doğruluğunun araştırılmasında işlemlerin test edilmesinde yaygın olarak kullanılır. 3.6. Soruşturma Denetçinin, bazı nedenlerle denetlenen işletmenin işgörenlerinin bilgisine başvurması şeklidir. Alacağı cevap, ister yazılı ister sözlü olsun, finansal tablolar için varacağı görüşe temel olacaktır. Yalnız bu cevapların denetçinin görüşüne temel olması için ayrıca yorumu gerekir. Bu nedenle soruşturma denetim işlemi uygulanarak yazılı bildirimler türünde destekleyici kanıtlar toplanır. 3.7. Teker Teker İnceleme Hesaplardaki hataları saptamak amacı ile hesapların inceden inceye incelenmesi ve finansal tablolarda görülen aykırılıkların nedenlerini araştırmak ve önceki tutarlarla karşılaştırmak şeklinde yapılır.
3.8. Analitik İnceleme Bu denetim işlemi karşılaştırmalar, oran analizleri, karşılıklı hesaplar arasında ilişki kurma gibi işlemlerden oluşur. Denetim için önemli olan oranlar; cari oran, stok devir hızı, alacakların devir hızı oranlandır. Yukarıda açıklamaya çalışılan teknikler, denetim kanıtlarının elde edilmesinde denetçi tarafından kullanılan genel tekniklerdir. Bu tekniklerden maksimum faydanın sağlanması, kullanılma sırasında pek çok faktörün gözönünde bulundurulmasını gerektirir. Çünkü bu tekniklerin her biri belirli koşullara uyup uymaması açısından özellik gösterir. Önemli olan koşullara en iyi uyum gösterecek teknik veya tekniklerin seçimidir. Böylece boşa zaman ve emek harcanmamış olacaktır. Tekniklerin akılcı olarak kullanılması için en az; * Elde edilecek kanıtın tipi, * Kanıtın güvenilirliği, * Tekniğin uygulanmasındaki maliyet, * Denetlenen işletme tarafından kabul edilmesi, * Pratik oluşu ve * Diğer tekniklerle uyumluluğu gibi faktörlerin dikkate alınması gere kir. Finansal tablolarda yer alan veriler için hangi denetim tekniğinin kullanılması yararlı olacaktır. IV. DENETİM ÇALIŞMA KAĞITLARI Çalışma kağıtlarının başlıca amacı, denetim standartlarına uygun bir denetim faaliyetinin tamamlanmasında denetçiye yardımcı olmaktır. Çalışma kağıtları aynı zamanda denetçiye güvence sağlayan bir kanıt niteliğindedir. Çalışma Kağıtlarının Tanımı ve Önemi Denetlenen işletmenin finansal tabloları hakkında bir görüşe varacak olan denetçi, denetim sırasında çeşitli analizler, ayarlamalar ve bilgi toplayarak yapacaktır. Denetim raporunun hazırlanabilmesi için çalışmalarının belgesel bir nitelik taşıması gerekir. Bu nedenle denetim sırasında denetçinin hazırlamış olduğu yazılı belgeye çalışma kağıtları denir. Çalışma kağıtları denetçinin denetim faaliyetini ve sonuçlarını göstermesi nedeni ile korunması gerekir. Çalışma kağıtlarının düzenlenmesindeki amaçları aşağıdaki gibi belirtebiliriz: * Denetim raporunun düzenlenmesine esas olmak, * İç kontrolü gözden geçirmek, * Denetimi koordine etmek, * Mahkemede delil olarak kullanmak Çalışma kağıtlarının denetçi görüşünü destekleyici bilgi içermesi gerekir. Bu nedenle iyi bir çalışma kağıdı aşağıdaki nitelikleri içermelidir: * Denetim ile ilgili bilgileri kapsayacak şekilde hazırlanmalı, * Finansal işlemlerinin doğruluğunu gösteren bilgi ele alınmalı, * Çalışma kağıtları okunaklı ve anlaşılır olmalı, * Çalışma kağıdının hazırlanmasına neden olan işin kısa bir özeti bu lunmalı, *Kullanılacak bilgi bulunmalıdır. Bütün bu açıklamalarımızın yanında çalışma kağıtlarının hazırlanmasında denetçinin deneyim ve becerisi daha etkin bir nitelik taşımaktadır. Çalışma Kağıtları Çeşitleri Denetim faaliyeti sırasında kullanılan çalışma kağıtları çok çeşitlidir. Bunlar: * Denetim raporu ve {inansal tabloların örnekleri, * Denetim planı, soru kağıtları, iş akış şemaları, * Çalışma mizanı,
* Düzeltmeler ve sınıflandırmalarla ilgili kayıtların yapıldığı çalışma kağıttan, * Denetlemenin her aşaması ile ilgili analizler, listeler ve hesaplamalar, * Tutanaklar, sözleşmeler ve diğer belgelerin özetleri,
SORULAR
MUHASEBE DENETİMİ Soru 1- Şartlı görüş bildirme nedenini açıklayınız. Soru 2- Kanıt toplama tekniklerini sadece sayınız. 3 TEMMUZ 2004- Soru 3- Denetim sırasında karşılaşılabilecek muhasebe hileleri nelerdir? 3 TEMMUZ 2004-CUMARTESİ Soru 4- Nakit tahsilatına ilişkin denetim sırasında hangi işlemleri yaparsınız? SORU 5- Bağımsız denetimin yararlan nelerdir? Açıklayınız27 KASIM 2004-CUMARTESİ
SORU 7- Raporlama standartlarını açıklayınız. SORU 8- Denetimini yaptığınız bir işletmede daha önce yabancı para cinsinden borçlanmak suretiyle satın alınan hisse senetleri için bu dönemde 200 milyar TL kur farkı ödendiğini, İşletmeye ait bir taşıtın 1.7.2003-30.6.2004 dönemine ilişkin 360.000.000.TL sigorta ödemesine ilişkin olarak aşağıdaki kayıtların yapıldığını tespit ettiniz: İştjrakler H. 200.000.000.000 Bankalar H. 200.000.000.000
Sigorta giderleri H. 300.000.000
Kasa H. 300.000.000 Muhasebe ilkeleri açısından yukarıdaki kayıtla ilgili düşüncelerinizi, nedenlerini de belirterek açıklayınız , gerekiyorsa düzeltme kayıtlarını yapınız.
12 MART 2005-CUMARTESİ 09:00-10:30 SORU 9- Muhasebe denetiminde ;
a)
Örnekleme tekniklerinin kullanılmasını
zorunlu kılan koşullar nelerdir ? SORU 10- Uygunluk denetimini ve bu denetim sonucunda düzenlenecek raporlar ile vergilendirme açısından yapılacak işlemleri kısaca açıklayınız. SORU 11- Denetimini yaptığınız işletme, satış bürosu olarak kullanmak üzere üç yıllığına kiraladığı binada, 10.02.2005 tarihinde 6000 YTL tutarında değer artırıcı harcama yapmıştır. İşletme, yaptığı bu harcamayı aşağıdaki gibi muhasebeleştirmiştir: ---------------- 1 0.02.2005 --------------------
760 Pazarlama Satış ve Da. Giderleri 6000 100 Kasa 7080 Bu kayda ilişkin değerlendirmelerinizi gerekiyorsa düzeltme kaydını da belirtmek suretiyle açıklayınız. SORU 12- Denetim tekniklerinden "kayıt sisteminin yeniden incelenmesi" yöntemini açıklayınız. SORU 13- Kamu denetimi, bağımsız dış denetim, iç denetim ve iç kontrol sistemi kavramlarım açıklayınız.
16 TEMMUZ 2005-CUMARTESİ 09:00-10:30 SORU l4- Bağımsız denetimi gerekli kılan nedenleri açıklayınız. SORU15- Denetim standartlarını açıklayınız. SORU 16- Mali müşavirliğini, inceleme ve denetimini yapmak ve vergi beyannamelerini imzalamak üzere sözleşme düzenlediğiniz firmada gerçekleştirdiğiniz uygunluk denetimi sırasında firmanın envanterinde fiilen bulunan bazı malların envanter listelerinde yer almadığım tespit ettiğiniz takdirde; sorumluluklarınızı ve yapmanız gereken işlemleri konuya ilişkin yasal, idari ve mesleki düzenlemeleri de belirtmek suretiyle açıklayınız. SORU 17 Meslek mensuplarının çalışmaları açısından "Denetim Sürecinin Aşamalarını" varsa konuya ilişkin düzenlemelere de yer vererek açıklayınız. SORU l8- İç kontrol sisteminin değerlendirilmesini gerekli kılan nedenleri ve yapılacak bu değerlendirmenin aşamalarım açıklayınız. 19 KASIM 2005-CUMARTESi SORU 20- Meslek mensuplarının, firmaların varlık, kaynak, gelir ve giderlerinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığının ve kayıtlara doğru geçirilip geçirilmediğinin tespiti için gerekli "Bilgi ve Belgelerin Toplanması" ve değerlendirilmesi amacıyla ilgili Yönetmelik uyarınca yapacakları denetim sırasında yerine getirmeleri gereken çalışmaları sayınız.
HAZIRLAYAN : Bilge YELKENCİ
|
||
|
|
|
